Türkiye’nin Ay Araştırma Programı kapsamında geliştirilen ilk Ay uzay aracı, fırlatma öncesindeki kritik test aşamasına geçti. Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç, aracın hazır olduğunu ve 2027’nin ilk yarısında Ay’a ulaşmayı hedeflediklerini açıkladı.
Haber Aero’ya konuşan Kıraç, uzay aracının üretim ve entegrasyon çalışmalarının tamamlandığını, çevresel testlerin ise TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi’nde (USET) sürdüğünü belirtti. İlk fırlatmanın SpaceX tarafından gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Görevin ilk aşamasında Türkiye’nin hedefi, Ay’a kontrollü yumuşak iniş yapmak yerine sert iniş (hard landing) gerçekleştirmek. Bu aşamada Ay’a erişim, hedef bölgeye ulaşma ve derin uzayda operasyon yürütme kabiliyetlerinin sınanması amaçlanıyor.
Yüzde 80’den Fazla Yerli Teknoloji Kullanıldı
TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen Ay Uzay Aracı, yaklaşık 3,5 ton kütleye sahip. Kurumun Eylül 2026’da açıkladığı bilgilere göre aracın üretim, montaj ve entegrasyon faaliyetleri tamamlandı; sistem seviyesi çevresel testlere hazır hâle getirildi.
Projede yüzde 80’in üzerinde yerlilik oranına ulaşıldı. Araçta kullanılan uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç yönetimi, ısıl kontrol ve yörünge operasyonları gibi kritik teknolojilerde İMECE ve TÜRKSAT 6A gibi önceki uydu projelerinde edinilen mühendislik birikiminden yararlanıldı.
Uzay aracının toplam 65 ekipmanından 56’sının tamamen yerli imkânlarla üretildiği de TÜBİTAK tarafından paylaşılan bilgiler arasında yer alıyor.
Bu birikimin derin uzay görevine aktarılması, Türkiye’nin yalnızca Dünya yörüngesinde değil, Ay mesafesinde de uzay aracı yönetimi, haberleşme ve yörünge kontrolü gerçekleştirme kabiliyetini geliştirmeyi amaçlıyor.
Hibrit İtki Sistemi Ay Yolculuğunun Kritik Unsuru
Görevin önemli bileşenlerinden biri, Türkiye’de geliştirilen hibrit itki sistemi olacak. TÜBİTAK UZAY ve DeltaV iş birliğiyle yürütülen çalışmalar kapsamında geliştirilen sistem, aracın Dünya yörüngesinden Ay transfer yörüngesine geçişi ve görev sonundaki manevraları için kullanılacak.
Yusuf Kıraç, hibrit itki sisteminin de hazır olduğunu ve aracın çevresel testlerden geçirildiğini belirtti. Sistemin derin uzayda ateşlenmesi, Türkiye’nin yerli itki teknolojilerini Dünya-Ay mesafesindeki bir görevde denemesi açısından önem taşıyor.
Ay yolculuğunda yalnızca itki sistemi değil; haberleşme, uçuş yazılımları, güç yönetimi ve yörünge kontrol sistemlerinin de uzun süre boyunca birlikte çalışması gerekiyor. Çevresel testler, bu alt sistemlerin fırlatma sırasında ve uzayın zorlu koşullarında görevlerini yerine getirebildiğini doğrulamayı amaçlıyor.
Ay Yolculuğu Yaklaşık İki Ay Sürecek
Mevcut görev planına göre uzay aracının 2027’nin ilk yarısında fırlatılması ve yaklaşık iki aylık yolculuğun ardından Ay yüzeyinden yaklaşık 100 kilometre yükseklikteki kutupsal görev yörüngesine ulaşması hedefleniyor.
Bu aşamada araç, Ay çevresinde bilimsel ve operasyonel çalışmalar gerçekleştirecek. Resmî proje açıklamalarında yörüngedeki operasyon süresinin en az üç ay olması, görev performansına bağlı olarak ise 1,5 yıla kadar uzatılabilmesi öngörülüyor.
Bilimsel çalışmalar kapsamında Güneş rüzgârlarının Ay yüzeyiyle etkileşimi, Ay’ın yerel manyetik alanları, yüzeyin ısıl özellikleri ve Ay’daki su oluşum mekanizmaları araştırılacak. Araçta radyasyon ölçümlerine yönelik yerli bilimsel ekipmanlar da bulunuyor.
Yörünge görevlerinin ardından aracın yerli hibrit itki sistemiyle kontrollü manevralar yaparak Ay yüzeyine ulaştırılması planlanıyor. Bu aşama, sert iniş konsepti kapsamında Ay yüzeyine erişim ve görev sonlandırma manevralarının denenmesini sağlayacak.
SpaceX Fırlatacak, Testlerin Ardından ABD’ye Gönderilecek
Yusuf Kıraç, ilk fırlatmanın SpaceX tarafından gerçekleştirileceğini açıkladı. TÜBİTAK UZAY’ın planına göre çevresel testlerin tamamlanmasının ardından araç, ODTÜ yerleşkesindeki temiz oda ve entegrasyon merkezine götürülecek. Nihai kontrollerin ardından fırlatma hazırlıkları için ABD’deki Kennedy Uzay Merkezi’ne sevk edilmesi öngörülüyor.
Fırlatma tarihi henüz kesinleşmiş değil. Kıraç, uzay projelerinin teknik nedenlerle ertelenebildiğini belirterek takvimin 2027’nin ilk yarısı olarak korunduğunu, ancak daha kesin bir tarih vermenin şu aşamada mümkün olmadığını ifade etti.
Türkiye, Ay’a Erişen Dokuzuncu Ülke Olmayı Hedefliyor
Türkiye’nin Ay Araştırma Programı, Millî Uzay Programı’nın temel hedefleri arasında yer alıyor. İlk görevde amaç, yerli imkânlarla geliştirilen bir uzay aracıyla Ay’a erişmek, Ay yörüngesinde bilimsel çalışmalar yürütmek ve derin uzay operasyonlarında deneyim kazanmak.
TUA Başkanı Yusuf Kıraç, Türkiye’nin kendi imkânlarıyla Ay’a ulaşan dokuzuncu ülke olmayı hedeflediğini belirtti. Bu hedefin ardından, ikinci aşamada Ay yüzeyine yumuşak iniş yapabilecek ve yüzeyde hareket edebilecek bir keşif aracı taşıyacak görev üzerinde çalışılması planlanıyor.
İlk görevde elde edilecek mühendislik ve operasyon tecrübesinin, Ay yüzeyine kontrollü yumuşak iniş hedefleyen sonraki aşama için temel oluşturması bekleniyor.
Türkiye’nin Ay aracı için üretim ve entegrasyon aşamasının tamamlanması önemli bir kilometre taşı olsa da görevin başarıya ulaşması; çevresel testlerin, fırlatmanın, Ay transferinin, yörüngeye girişin ve görev operasyonlarının başarıyla tamamlanmasına bağlı olacak.
